Doğru renk, doğru şekil, doğru yer. İşaret levhaları kâğıt üzerinde değil sahada hayat kurtarır. 28762 sayılı yönetmelik çerçevesinde işyerinizin bütüncül işaretleme planını birlikte kuruyoruz.
Bir çalışan kaza anında metin okumaz; renk ve şekil görür. İşte bu yüzden işaret levhaları "süs" değil, hayat kurtaran sahadaki ilk uyarı sistemidir.
Sağlık ve güvenlik işaretleri; bir nesne, faaliyet veya durumu işaret eden levha, renk, sesli/ışıklı sinyal, sözlü iletişim ya da el-kol işareti yoluyla iş sağlığı ve güvenliği hakkında bilgi veya talimat veren ya da tehlikelere karşı uyaran işaretlerdir.
İşyerinde işaret kullanımı; çalışanın yabancı bile olsa, eğitimsiz bile olsa, dili bile farklı olsa — standart bir renk ve şekil kodu sayesinde tehlikeyi anlayabilmesini sağlar. Kırmızı dur demektir, sarı dikkat, mavi zorunluluk, yeşil güvenli yön. Bu uluslararası bir dildir.
Türkiye'de bu alanın temel mevzuatı 11 Eylül 2013 tarihli 28762 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'dir. Yönetmelik; Avrupa Birliği'nin 92/58/EEC direktifiyle paralel hazırlanmıştır ve 6331 sayılı Kanun kapsamındaki tüm işyerlerini kapsar.
Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (11.09.2013 — 28762) — İşyerlerinde kullanılacak sağlık ve güvenlik işaretlerinin asgari gereklerini, renk/şekil kodlarını, yerleştirme esaslarını ve çalışan bilgilendirme yükümlülüklerini düzenler.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.30) — Bu yönetmeliğin yasal dayanağıdır. İşverene; çalışma yöntemleri ve teknik tedbirler yetersiz kaldığında işaretleme yapma zorunluluğunu getirir.
İşaret bilgilendirme yükümlülüğü — İşveren, işaretlerin anlamları ve uyulması gereken kurallar konusunda çalışanları/temsilcilerini bilgilendirmek ve eğitmek zorundadır. Sadece levha asmak yeterli değildir.
Yönetmelik; sabit işaret levhalarını dört ana kategoriye ayırır. Her kategorinin kendi rengi, kendi geometrik şekli ve kendi anlamı vardır. Doğru kategoriye doğru renk-şekil — bu birleşim mevzuatın özüdür.
Bu temel kategorilere ek olarak; ek bilgi levhaları (mevcut işaretin altına yerleştirilen yazılı açıklama), boru ve tank işaretlemeleri (içerik renk kodları), engel/tehlikeli yer işaretlemeleri (sarı-siyah, kırmızı-beyaz şeritler) ve el işaretleri (vinç operatörü için) gibi farklı işaretleme türleri de yönetmelik kapsamındadır.
Sadece "şu levhaları as" demek yetmez. İşaret levhası danışmanlığı; nerede, hangi yükseklikte, hangi tür ve hangi sayıda levhanın olacağını sahaya özel belirlemektir.
İşyerinde gözlem yaparak hangi noktalarda hangi türde işarete ihtiyaç olduğu tespit edilir. Yönetmelik gereklilikleri ve risk değerlendirmesi temel alınır.
İşaret levhalarının yerleşim krokisi hazırlanır. Görüş açısı, yükseklik, mesafe ve aydınlatma faktörleri dikkate alınır; her levha için optimum nokta belirlenir.
Doğru kategoride, mevzuata uygun ölçü ve fosforlu/standart özellikte levhaların seçilmesi konusunda danışmanlık. Tedarikçiden bağımsız önerme.
İçeriği gösteren renk şeritleri, akış yönü okları, tehlike sınıfı etiketleri ile boru ve tank sistemlerinin standardına uygun işaretlenmesi.
İşaretlerin anlamları, uyulması gereken kurallar ve el işaretleri konusunda çalışanlara yönetmelik gereği bilgilendirme/eğitim sunumu.
Mevcut işaretlerin solma, hasar, eksiklik gibi durumlarına yönelik periyodik gözlem; eksikler raporlanır, güncel mevzuatla uyum kontrol edilir.
Tek bir levha bile yanlış yerleştirilmişse, varlığı olmayışı kadar tehlikelidir. Bu yüzden süreç gözleme dayanır, masada çizilmez.
İş güvenliği uzmanımız işyerini ziyaret eder; üretim hatları, geçiş yolları, çıkışlar, tehlikeli bölgeler ve mevcut işaretler yerinde gözlemlenir.
Risk değerlendirmenizdeki her tehlike kalemiyle hangi işaret kategorisinin eşleştirilmesi gerektiği belirlenir; çift yönlü kontrol yapılır.
İşyerinin mimari planı üzerine işaretlerin yerleşeceği noktalar işaretlenir. Görüş mesafesi, yükseklik ve aydınlatma gereği netleştirilir.
Hangi boyutta, hangi malzemede, fosforlu mu standart mı olacak — her levha için teknik özellikler raporlanır. Tedarikçiden bağımsız öneri.
Levhalar takıldıktan sonra sahaya tekrar gidip yerleştirmenin plana uygun yapılıp yapılmadığı denetlenir. Düzeltici aksiyonlar belirlenir.
Tüm çalışanlara işaretlerin anlamı ve uyulması gerekenler hakkında eğitim verilir. Yönetmelik gereği bu bilgilendirme zorunludur ve belgelenir.
İşaret levhası danışmanlığı, çoğu OSGB tarafından "yan hizmet" olarak ele alınır. Biz ise bir bütünün parçası olarak görüyoruz:
Standart bir liste sunmuyoruz. İşyerinizin gerçek risk değerlendirmesini referans alarak her tehlike için doğru işareti eşleştiriyoruz.
Her işaret için "burada olmalı, şu yükseklikte, şu açıyla görünmeli" şeklinde net bir yerleşim önerisi. Sonradan "iyi de neden buradaymış?" sorusu çıkmaz.
Levha tedarik etmiyoruz. Bu nedenle önerilerimiz objektif; piyasanın hangi tedarikçisinden, hangi özellikte alım yapacağınıza siz karar verirsiniz.
28762 sayılı yönetmeliğin her detayı (renk, şekil, ölçü, yerleştirme, aydınlatma) tek tek kontrol edilir. Denetimde işaret eksikliği yaşanmaz.
Sadece levha tavsiyesi değil; çalışanlarınıza işaretlerin anlamlarının öğretilmesi de hizmetin parçası. Yönetmelik bunu zorunlu kılar.
İşaret planı; risk değerlendirme, acil durum planı ve KKD reçetesiyle uyumlu yapılır. Tek bir muhatapla tüm İSG zinciri.
Yönetmelik gereği, işaret levhasının rengi ve şekli birlikte anlamını oluşturur. Yalnızca renkle ya da yalnızca şekille karar verilmez; ikisi birden mevzuata uygun olmalıdır.
— Kırmızı + daire + diyagonal çizgi: Yasaklayıcı (bunu yapma)
— Sarı + üçgen + siyah kenar: Uyarıcı (dikkat tehlike)
— Mavi + daire: Emredici (bunu yapmak zorundasın)
— Yeşil + kare/dikdörtgen: Acil çıkış, ilkyardım, güvenli durum
— Kırmızı + kare/dikdörtgen: Yangın söndürme ekipmanı yeri
Yanlış renk-şekil bileşimi olan levhalar mevzuata aykırıdır ve denetimde uygunsuz sayılır.
Sabit bir tek yükseklik yoktur; levhanın uzaktan da okunabilmesi ve görüş açısına uygun olması esastır. Genel pratik:
— Göz hizası civarı (yaklaşık 1.6 — 2 m): En sık tercih edilen yükseklik, kapı çevresi, tehlike noktası, ekipman yanı.
— Daha yüksek konum (3 — 4 m): Geniş alanlarda uzaktan görünürlük gereken yerler, fabrika genel alanları, depolar.
— Zemin seviyesi: Yer işaretlemeleri (sarı-siyah şeritler, kayganlık uyarısı, akış yönü).
Levhanın okunabilmesi gereken mesafeden piktogramı net seçilebilir olmalıdır. Yerleşim planında bu mesafe-yükseklik ilişkisini biz hesaplarız.
Yeşil renk uluslararası standartlarda "güvenli durum" anlamına gelir. Acil çıkış, kurtarma yolu, ilkyardım noktası, toplanma alanı gibi tüm "güvene yönlendiren" işaretler bu renkledir.
Bu renk seçimi rastgele değil; gözün doğal olarak yeşili "iyi/güvenli" olarak algılaması ve panik anında bile kolayca seçilebilmesi temeline dayanır. Yangın söndürücülerin kırmızı, dur işaretlerinin kırmızı, çıkış yollarının yeşil olması bu renk psikolojisinin uluslararası standardizasyonudur.
Yönetmelik, levhanın her koşulda okunabilir olmasını şart koşar. Bu nedenle:
— Doğal aydınlatma yeterliyse standart levha kullanılabilir.
— Doğal aydınlatma zayıf veya yetersizse, levhalar fosforlu (fotolüminesan) malzemeden yapılmalı veya yapay aydınlatma sağlanmalıdır.
— Acil çıkış levhaları özellikle elektrik kesintilerinde dahi görünür olmalıdır; bu nedenle fosforlu veya akü destekli aydınlatmalı tipler tercih edilir.
Yangın senaryosunda elektrik kesilebilir; bu durumda fosforlu çıkış levhaları hayat kurtarır.
Yönetmelik; tehlikeye yol açabilecek veya tehlikeli manevralar yapan kimseleri yönlendirmek için el işaretleri veya sözlü iletişim kullanılmasını zorunlu kılar.
Tipik kullanım alanları:
— Vinç operatörü ile yer ekibi arasında yük kaldırma/indirme
— Forklift operatörünün geri manevra yaparken yönlendirilmesi
— Yapı işlerinde taşıma, kazı, montaj sırasında
— Gürültülü ortamda sözlü iletişimin yetersiz kaldığı durumlarda
El işaretleri yönetmeliğin Ek-IX'unda standartlaştırılmıştır: kaldır, indir, dur, acil dur, ileri, geri, sağa, sola gibi temel komutların her birinin resmi el hareketi vardır. İşçilerin bu işaretleri bilmesi şarttır; biz bu konuda da eğitim sunarız.
Evet, içeriğine göre. Yanıcı, parlayıcı, zehirli, korozif veya tehlikeli madde taşıyan/depolayan boru ve tankların içeriği, akış yönü ve tehlike sınıfı belirgin biçimde işaretlenmelidir.
Standart renk kodları (örn. su mavi, gaz sarı, asitlikorozif turuncu) ve akış yönü okları kullanılır. Çoğu işyerinde bu işaretleme eksik kalır; mevzuat denetiminde sorun çıkarır ve bir kaza durumunda itfaiyenin müdahale etmesini geciktirir. Saha incelememizde boru ve tank işaretlemelerini de değerlendiriyoruz.
Hayır, biz levha tedarikçisi değil, danışmanıyız. KKD danışmanlığında olduğu gibi burada da objektif kalabilmek için satış yapmıyoruz.
İşyerinizde hangi levhaların gerekli olduğunu, nereye yerleştirilmesi gerektiğini, hangi özellikte (boyut, malzeme, fosforlu/standart) olması gerektiğini biz belirliyor; siz piyasa koşullarında uygun tedarikçiden ekonomik biçimde temin ediyorsunuz. Tedarik sonrası yerleşim denetimini de biz yapıyoruz.
İşyerinizin türünü, alanını ve mevcut işaretleme durumunu paylaşmanız yeterli. Saha incelemesi sonrası ihtiyaç analizi ve yerleşim planı için en kısa sürede dönüş yapıyoruz.